Pre ravno 44 godine, SAD su ukinule tzv.zlatni standard za svoju nacionalnu valutu, odnosno ukinuta je obaveza da svaki dolar bude pokriven zlatnom podlogom. Tako je dolar prvi u svetu postao konvertibilna valuta koja od tada pa sve do danas, pliva bez pokrića u zlatu.

Ali, kako je uopšte došlo do toga?

Francuski predsednik Šarle de Gol u svom nastojanju da smanji uticaj posleratno nabujale SAD, pokrenuo je dva ogromna procesa – izdvajanje francuskih OS iz NATO snaga, a posebno svoj nuklearni potencijal i komandu, ali i zamenu svojih dolarskih deviznih rezervi zamenom za zlato, i to upravo kod same američke vlade.

Uz enormne troškove vijetnamskog rata te ogromnim potrebama za novcem, tadašnji predsednik Nikoson donosi odluku o ukidanju dotadašnjeg zlatnog stanarda za dolar, čime dolar dobija mogućnost i neograničenog štampanja.

Kako se vrši održavanje vrednosti dolara imajući u vidu nedostatak zlatnog standarda?

Nekako ubrzo posele spoznaje da ruski predsednik Putin nastoji izvršiti dedolarizaciju svojih deviznih rezervi (2010 god), ali i čitave svetske ekonomije, pojavili su se bankarski stručnjaci i analitičari koji su sugerisali, pa čak i pozivali Kinu, da zada „odlučujući udarac“ američkoj ekonomiji – tako što će gotovo 3.000 milijardi dolara iz svojih deviznih rezervi ponuditi svetu za 10 centi  po 1 dolaru, čime će oboriti vrednost američke valute i uvesti SAD u pakao recesije.

I zaista, da je to tada (ili sada) Kina i uradila, prodavala svoj dolar za 10 centi, nesumnjivo bio to bio izuzetno težak udarac za američku privredu. Međutim, još bi veći bio za Kinu!

Naime, decenijama skupljati devizne rezerve koje obezbeđuju sopstvenu stabilnost, likvidnost i ekonomiju, a onda ih jednim takvim po svemu bezumnim potezom – oboriti sa 3.000 milijardi dolara – na nivo 300 milijardi dolara, pa ko bi to uradio…

Šta se događa danas?   

Ipak, umanjenje zavisnosti i oslobađanje/zamena američke valute u strukturi kineskih deviznih rezervi se vrši permanentno od tog nastojanja Putina. Ali, na isti način na koji svoju nameru realizuje i inicijator Rusija – postepeno, radi izbegavanja tržišnih i ekonomskih stresova.

Prvi prodor Putinove inicijative napravljen je prilikom posete tadašnjeg kineskog premijera Putinu u Sankt Peterburgu, 2010.godine, a četiri godine kasnije, 2014, nakon uvođenja zapadnih sankcija Rusiji zbog Krima – Putin više nije taktizirao. Kina je bila njegova nova (stara) adresa.

Kina je decenijama gomilala dolar kao stabilnu i zlatom pokrivenu valutu, ali je i posle Niksonove odluke o ukidanju zlatne podloge za dolar, nemajući kud, nastavila da radi isto.

Stvarajući ogromne spoljnotrgovinske suficite u trgovini i sa SAD, vremenom je postala i višedecenijski najveći kupac i njihovih državnih obveznica, odnosno najveći pojedinačni poverenik američkog državnog duga, sa blizu 900 milijardi dolara. Danas nuždom nekom, primat od Kine je preuzeo Japan, a koji je u poslednjih par godina usled kineskog bega od dolara, akumulirao preko 1.000 milijardi dolara američkih državnih obveznica.

Kina se našla u svojevrsnoj klopci, 900 milijardi američkih obveznica u dolarima, plus onih 3.000 milijardi deviznih rezervi (decenijama) gotovo u potpunosti u dolarima – postala je tako glavni čuvar stabilnosti američke valute!

Ipak, stvaranje nove geopolitike sveta uslovilo je prihvatanje Putinove inicijative, ali postepeno. Sa preko 3.000 milijardi dolara deviznih rezervi u američkoj valuti, danas je uspešno spušteno na ispod 60% od ukupnih rezervi, negde na oko 1.800 milijardi dolara, što je svakako još uvek i više nego značajna zastupljenost dolara u kineskim sefovima.

No, istovremeno sa postepenim oslobađanjem od dolara, Kina se sve intenzivnije oslobađa i američkih državnih obveznica, što je i rezultiralo pomenutim japanskim preuzimanjem vođstva na tom polju.

Kakva je perspektiva dolara?  

Rusija je ka dedolarizaciji svojih deviznih rezervama išla daleko brže od Kine, a to joj je omogućio i splet okolnosti, poput ukrajinskog sukoba. Danas ruske devizne rezerve iznose blizu 700 milijardi u stranim valutama i zlatu, pri čemu je udeo dolara sveden na svega 16 %.

Slično, ali sporije, već neko vreme čine to i druge zemlje u bliskom odnosu sa Rusijom i Kinom, srazmerno svojim snagama i moći odupiranja SAD-u.

To svakako ne znači da će dolar kao još uvek važno međunarodno sredstvo plaćanja nestati preko noći, ali da nepovratno gubi na svom značaju, a time i američka privreda i ekonomska moć – u to dileme nema.