U luci Sanya na ostrvu Hainan, predsednik Si Đinping prisustvovao je ceremoniji puštanja u rad Fujiana, trećeg kineskog nosača aviona, ujedno i najnaprednijeg do sada. Sam čin prisustva šefa države naglašava simbolički značaj ovog broda – on nije samo vojni projekat, već predstavlja i jasnu političku  poruku o ambicijama Kine da postane globalna pomorska sila.

Fujian donosi EMALS i CATOBAR: tehnološki skok kineskog nosača aviona

Fujian je prvi kineski nosač aviona sa elektromagnetnim katapultima (EMALS), sistemom koji omogućava lansiranje težih aviona sa punim rezervoarima goriva i naoružanjem. Do sada je takvu tehnologiju posedovao samo američki USS Gerald R. Ford. Time je Kina postala druga država na svetu koja je ovladala ovom složenom tehnologijom.

Za razliku od prethodnih nosača Liaoning i Shandong, koji koriste ski-jump rampu, Fujian ima CATOBAR konfiguraciju (Catapult Assisted Take-Off But Arrested Recovery), a to znači da kineska mornarica sada može da koristi neuporedivo širi spektar letelica – od stelt lovaca J-35, preko aviona za rano upozoravanje KJ-600, pa sve do teških izviđačkih platformi.

Kapacitet i moć u 80.000 tona: kineski nosač Fujian nosi više od 50 letelica

Procenjuje se da Fujian ima deplasman od preko 80.000 tona i da može da nosi više od 50 letelica. To uključuje borbene avione, helikoptere i specijalizovane avione za izviđanje i elektronsko ratovanje. Elektromagnetni katapult omogućava brže i efikasnije lansiranje, smanjuje mehaničko opterećenje na avione i povećava tempo operacija.

Geopolitička ambicija i značaj: Fujian otvara Kini „blue-water“ operacije u Indo-Pacifiku

Puštanje  u eksploataciju Fujiana, označava prelazak Kine sa obalske odbrane na globalne „blue-water“ operacije. To pokazuje da kineska mornarica sada ima sposobnost dugotrajnog delovanja na otvorenom moru, daleko od matičnih baza. Analitičari ocenjuju da će novi nosač aviona omogućiti Pekingu da projektuje svoju moć u Indo-Pacifiku, uključujući sporne regione poput Tajvanskog moreuza i Južnokineskog mora. Ali i ne samo tamo.

Istovremeno, sve to predstavlja i ogroman signal i SAD i njihovim saveznicima u regionu, Japanu, Južnoj Koreji i Australiji  – da će kineska mornarica u narednim godinama imati znatno veći operativni domet. Time se pomorska ravnoteža snaga u Pacifiku menja na način koji će zahtevati novu strategiju od strane Vašingtona. Međutim, za potpunu operativnost izvan svog „dvorišta“, Kina mora u ovaj, kao i u sve buduće nosače aviona, ugraditi nuklearni pogon, a sa kojim se postiže puna planetarna operativnost. Naravno, ukoliko nemaš svoje baze rasute po svetu, kao što je to slučaj SAD.

Foto: Xinhua, kineski nosači aviona

Politički signal iz Hainana: porinuće Fujiana manifestacija kineskih ambicija

Sam činjenica da je Si Đinping prisustvovao ceremoniji, jasno pokazuje da  Fujian nije samo vojni projekat, već i politički simbol. On predstavlja dokaz rastuće kineske tehnološke samostalnosti, ali i ambicije da se Kina takmiči sa najmoćnijom mornaricom sveta. Elektromagnetni katapult, do sada ekskluzivna američka tehnologija, sada je i u rukama Pekinga.

Fujian je svakako više od ratnog broda – on je manifest kineske moći i ambicije. Njegovo porinuće označava početak nove faze u pomorskoj strategiji Kine, faze u kojoj Peking više ne gleda samo na odbranu svoje neposredne obale, već i šire, na globalnu projekciju sile. Time se otvara novo poglavlje u pomorskoj ravnoteži snaga na Pacifiku, koje će oblikovati bezbednosnu arhitekturu regiona u decenijama koje dolaze.

A to što su i Fujian i Shandong smešteni na istoj lokaciji, pogodno je za formiranje grupe sa dva nosača aviona (koncept grupe sa čak 3 nosača aviona, planiran je po izgradnji 4. kineskog nosača aviona), sve to radi izvođenja operacija odbrane na dalekim morima, preuzimanje vazdušne i pomorske kontrole nad tim udaljenim lokalitetima, kao i izvođenje operacija poput kopnenih napada i podupiranja ofanzivnih operacija na ostrvima i grebenima koji se nalaze u dometu ovih plovila. Inače, iako su drugi mediji preneli (dez)informaciju da je u pitanje prvi samostalno izgrađen kineski nosač aviona, to nije tačno. Naime, iako po ugledu na sovjetske modele, upravo je Shandong prvi samostalno izgrađen nosač aviona, predstavljajući u potpunosti kinesku izvedbu. Za razliku od njega, Fujian je po svemu autentičan kineski koncept, ali ipak drugi u potpunosti izgrađen u kineskom brodogradilištu.

Naravno, stavljanje u operativni pogon Fujiana čini raspoređivanje sada dvostrukih nosača u Južnokineskoj floti stvarnost za KNV (Kineska narodnooslobodilačaka vojska), što će nesumnjivo imati strateški učinak odvraćanja na secesionističke snage na Tajvanu, ali i neke druge zemlje sa neprijateljskim namerama prema Kini, smatraju kineski vojni i politički analitičari.

Ispred kineskog Fujiana su samo amirički USS Gerald R. Ford i nosači klase Nimic

Osnovne krakteristike Fujiana su imepresivne, i vrlo blizu su moći sa kojom raspolaže i najveći od desetak upotrebljivih nosača aviona SAD, Ford. „Kinez“ je dugačak 316 m (širine blizu 80 m), dok je „Amerikanac“ neznatno duži, 333 m (prema nekim izvorima, 337 m, dok su svi nosači klase Nimic dužine 333 m). Prvi broji posadu do 3.000, a drugi do 4.500 mornara. Sličan je odnos i kada su letelice u pitanju, 50 naspram 75. Kineski brod poseduje 3, dok američki raspolaže sa 4 pomenuta elektromangetna katapulta. A uz ove komparativne podatke, stoji i onaj glavni koji zapravo trenutno pozicionira dve mornarice koje se takmiče za prevlast u svetu – kineski nosač poseduje klasičan motorni pogon usled čega mu je domet ograničen na 10.000 km, pre obaveznog dopunjavanja, dok je američki na nuklearni pogon, sa praktično neograničenim dometom.

Koliko traje proizvodnja jednog nosača aviona i koliko košta? I ko je brži?

Važno je uspostaviti klasu. Kada se uspostavi klasa, a to znači model i kompletna projekcija do finalnog proizvoda, izgradnja svakog budućeg nosača u toj klasi postaje trostruko brža nego u slučaju razvijanja i uspostaljanja same klase.

Finalizacija i operativna upotreba ovih pomorskih čudovišta koja uistinu čine jednu čitavu do zuba naoružanu mini državu na vodi, zahteva (prosečno, minimalno) čak 12 godina rada (za taj prvi primerak u klasi), i to od ideje i nacrta u konstruktorskim biroima, do izgradnje modularnih delova, prethodno i alata koji će ih proizvoditi, do sklapanja u brodogradilištu, u suvim dokovima, a onda i porinuća i višegodišnjeg opremanja do pune operativne upotrebe.

U kineskom slučaju, to sve traje 9, do maksimalno 10 godina. Iako se čini da to nije bitna razlika, u ovoj oblasti to predstavlja razliku poput one u brzini između fiće i poršea. Primera radi, iako je razvoj američkog najnovijeg, najavećeg i najmodernijeg nosača aviona, USS Ford, započeo u projektnim biroima pre ravno 30 godina (!), on još uvek nije spreman za operativnu upotrebu koja je predviđena za 2027! I u slučaju kineskog Fujiana novouspostavljene klase Tip- 003, nije sve završeno. Upotrebljiv jeste, ali je još u fazi operativnog testiranja (na otvorenom moru izvršeno je dosad 8 testiranja) i do njegove pune primene biće potrebno još najmanje godinu dana.

Za to vreme, u oba slučaja, „visoke peći“ za sagorevanje novca uzimaju svoj danak. Dok je kineska cena trenutno nepoznata, iako bar trostruko manja, u američkom slučaju kada je u pitanju Ford – već je sagorelo 20 milijardi $! A i tu nije kraj. Testiranja, korekcije i opremanje avionima, do njegove operativne upotrebe, sagoreće još 4 ili 5 milijardi $.

Bez obzira na troškove, Kina nezaustavljivo nastavlja svoj put razvoja i jačanja svoje vojne moći. Putin kao podstrekač?

Iako karakteristike Fujiana određuju njegovu namenu, svrhu i maksimalno postignuće, onda kada je zamišljen (2016), predstavljao je tadašnje kineske geopolitičke poglede na svet. A Kina je tada sebe videla kao lokalnu silu, sposobnu za odbranu i bez ambicija za planetarnom dominicajom. Amerika je puno pomogola da do promene sopstvenog kineskog poimanja i dođe. Međutim, ključni i najveći doprinos tome zapravo  je dao ruski predsednik Vladimir Putin.

Ključni nedostatak moćnog Fujiana jeste njegov operativni domet. Naime, rastojanje između Šangaja i San Dijega iznosi 10.000 km, koliki je i maksimalni domet novog kineskog nosača aviona. Ali treba se i vratiti, što operativni domet kineskog plovila ograničava na najviše 5.000 km od svoje matične luke. A dopunjavanje pratećim sporim i glomaznim tankerima, u eventualnom sukobu, nije rešenje zbog mogućnosti njihovog lakog uočavanja i brzog potapanja. I upravo sve ove činjenice daju „boju i ton“ raspoloživosti na koju Kina (ponavljamo, trenutno) može da računa.

Međutim, u pojedinim zapadnim vojnim i političkim krugovima se ovih dana spekuliše sa spoznajom da je Kina uveliko započela izgradnju svog novog nosača aviona, ali ovaj put na – nuklearni pogon. Kina ćuti, međutim, po onoj staroj – gde ima dima, ima i vatre.

A to onda potpuno dragačije „meša karte“.