BUDIMPEŠTA: Peter Mađar položio je zakletvu u subotu i postao novi premijer Mađarske, okončavši 16 godina autokratske vladavine Viktora Orbana.

Mađarova centralno-desna stranka Tisa pobedila je Orbanovu nacionalistički-populistički koaliciju Fides prošlog meseca, osvajajući više glasova i mesta u parlamentu nego ikada koja stranka u postkomunističkoj istoriji Mađarske.

Pobeda, koja je Tisi donela dvotrećinsku parlamentarnu većinu, omogućiće joj da ukine mnoge politike koje su Orbanu donele reputaciju krajnje desnog autoritariste.

U govoru parlamentarcima nakon polaganja zakletve, Mađar je rekao da neće koristiti svoju funkciju da „vlada" Mađarskom, „već da služim svojoj domovini."

„Nisam ovde zato što sam drugačiji od bilo koga drugog u ovoj zemlji", rekao je Mađar. „Stojim ovde jer su milioni Mađara odlučili da žele promenu. I ovo poverenje koje smo dobili je istovremeno čast i moralna obaveza, ali i divan osećaj."

Njegova vlada očekuje se da će transformisati političku dinamiku unutar EU, gde je bivši premijer redovno narušavao rad bloka čestim vetiranjem ključnih odluka — najskorije u pogledu podrške susednoj Ukrajini.

U subotu, Mađar, 45-godišnji pravnik koji je osnovao Tisu 2024. godine nakon godina kao insajder u Orbanovoj stranci, ušao je u ogromnu neo-gotičku zgradu parlamenta zajedno sa 140 svojih stranačkih predstavnika.

Tisa sada kontroliše 141 od 199 mesta u mađarskom parlamentu. Orbanove Fides-KDNP koalicija kontroliše 52 mesta, u poređenju sa ranijih 135, dok krajnje desna stranka Mi Hazank (Naša domovina) drži šest mesta.

Svih 199 poslanika položilo je zakletvu oko 11 sati po lokalnom vremenu. Orban nije bio među njima — prvi put od kada je formiran prvi postkomunistički parlament Mađarske 1990. godine.

Mađar je ranije pozvao Mađare da prisustvuju proslavi „promene režima" koja je trajala ceo dan na Trgu Košut ispred parlamenta, kako bi obeležili inauguracioni dan i kraj Orbanove ere.

Novi premijer trebalo je da se obrati masi napolju nakon završetka inauguracionog zasedanja parlamenta.

Nova mađarska Narodna skupština ima sada i 54 poslanice, uglavnom iz stranke Tisa — više od četvrtine ukupnog broja i najviše u istoriji Mađarske.

Jedna od prisutnih, Andrea Sepezi, ekonomistkinja iz Budimpešte, rekla je da je „krajnje vreme" da više žena zauzme mesta u parlamentu. Pod Orbanovom vladavinom, manje žena je učestvovalo u vladi nego u skoro svim ostalim 26 zemalja EU.

„Konačno, žene mogu da učestvuju u ovom novom, lepom demokratskom sistemu i procvatu naše države", rekla je ona.

Obnova odnosa sa EU

Mađar je ponovio svoju raniju najavu u vezi sa popravljanjem odnosa sa Briselom, koje je Orban doveo do ivice razlaza, te da će Mađarsku vratiti pod okrilje zapadnih demokratija, čiji je ugled bio doveden u pitanje prevashodno zbog Orbanovog odnosa sa Rusijom u trenucima kada je politika Brisela zauzimala krajnje isključiv stav prema zvaničnoj Moskvi.

Zastava EU ponovo je istaknuta na fasadi zgrade parlamenta u subotu popodne — prvi put od kada ju je Orbanova vlada uklonila 2014. godine.

Otključavanje oko 17 milijardi evra (20 milijardi dolara) sredstava EU za Mađarsku, zamrznutih tokom Orbanovog mandata zbog zabrinutosti oko vladavine prava i korupcije, jedan je od prioriteta novog premijera. Taj novac je hitno potreban za pokretanje mađarske ekonomije koja stagnira već četiri godine.

Drugi učesnik proslave, 27-godišnji veb dizajner Aron Faršang, rekao je da očekuje od nove vlade Tise da obnovi demokratske institucije Mađarske i da je „vrati" ka EU.

„Takođe bih zaista voleo da se što pre oslobodimo ruskog uticaja", rekao je on. „Mislim na energetsku zavisnost i njihov opšti politički stil", ne navodeći tom prilikom činjenicu da Mađarska negde svakako mora biti energetski zavisna, ovaj put po daleko višim cenama. Slično je i sa političkim stilovima.

Zakleo se i da će suspendovati usluge javnog emitera Mađarske — koji se široko smatra glasnogovornikom Orbanove stranke — dok se ne uspostavi objektivnost izveštavanja.

U svom govoru parlamentarcima u subotu, Mađar je najavio nameru da pozove bivše zvaničnike na odgovornost za prošle zloupotrebe, rekavši da su birači „dali nam mandat da otvorimo novo poglavlje u istoriji Mađarske."

„Moramo razumeti, međutim, da ne može biti novog početka bez pomirenja. Ne može biti pomirenja bez pravde. I ne može biti pravde bez suočavanja sa prošlošću."